Áp lực đồng lứa (Peer Pressure) ở tuổi 22 - 25: Khi người khác đang chạy, còn mình vẫn loay hoay tìm đường

Có một câu nói rất quen thuộc rằng: “Không phải ai cũng đang đi nhanh hơn bạn, chỉ là mạng xã hội khiến bạn nghĩ như vậy”. Thế nhưng, với rất nhiều người trẻ ở tuổi 22 - 25, cảm giác bị bỏ lại phía sau lại chân thực đến mức khiến họ mất ngủ, hoài nghi chính mình và liên tục tự hỏi: “Tại sao người khác đã thành công, còn mình thì chưa?”. Đó chính là lúc áp lực đồng lứa (Peer Pressure) âm thầm xuất hiện.

Peer Pressure là gì? Vì sao tuổi 22 - 25 dễ bị ảnh hưởng?

Peer Pressure là trạng thái con người chịu ảnh hưởng từ những người cùng trang lứa, cùng môi trường hoặc cùng nhóm xã hội. Sự ảnh hưởng này không chỉ đến từ những lời thúc ép trực tiếp mà còn đến từ việc quan sát cuộc sống của người khác rồi vô thức lấy đó làm tiêu chuẩn để đánh giá bản thân.

Độ tuổi 22 - 25 thường được xem là giai đoạn ở giữa của một đời người - một khoảng thời gian không còn quá non nớt như tuổi đôi mươi đầu tiên, nhưng cũng chưa đủ chín chắn để thật sự vững vàng trước mọi biến động của cuộc sống. Đây là lúc con người bắt đầu bước ra khỏi vùng an toàn của gia đình, học cách tự quyết định cho tương lai, tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và tự đứng trên đôi chân của chính mình. Thế nhưng, sự “tự lập” ở độ tuổi này thường mới chỉ là bước khởi đầu, bởi bên trong mỗi người vẫn còn rất nhiều điều chưa ổn định: kinh nghiệm sống còn ít, tài chính chưa vững, cảm xúc đôi khi còn thất thường và định hướng tương lai vẫn đang trong quá trình vương mầm.

Cũng vì vậy, ở độ tuổi này, mỗi người lại đang ở một hoàn cảnh rất khác nhau. Có người vẫn còn loay hoay với việc học, vừa học vừa làm, vừa cố gắng hoàn thành tấm bằng vừa tìm kiếm một hướng đi phù hợp cho bản thân. Có người vừa mới tốt nghiệp, mang theo nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít hoang mang khi lần đầu bước chân vào thị trường lao động. Có người đã sớm rời ghế nhà trường để lao vào xã hội, tự kiếm sống, lập nghiệp từ rất sớm, học cách “kiếm cơm” bằng chính sức mình. Cũng có người đã bắt đầu nghĩ đến chuyện lập gia đình, xây dựng tổ ấm, gánh trên vai thêm những trách nhiệm mới. Chính sự đa dạng ấy khiến tuổi 22 - 25 trở thành một giai đoạn vừa nhiều cơ hội, vừa nhiều áp lực và người trẻ rất dễ rơi vào tâm lý muốn “không thua kém ai” khi nhìn thấy những người xung quanh dường như đã đi nhanh hơn mình.

Trong khi đó, mạng xã hội lại liên tục xuất hiện những hình ảnh về mức lương hàng chục triệu, xe hơi, nhà cửa, những chuyến du lịch sang trọng hay các câu chuyện khởi nghiệp thành công ở tuổi rất trẻ. Điều này càng khiến nhiều người vô thức tin rằng đó là “tiêu chuẩn bình thường” mà ai cũng phải đạt được.

Những nguyên nhân tạo nên áp lực đồng lứa

Áp lực đồng lứa không tự nhiên xuất hiện mà được hình thành từ nhiều yếu tố khác nhau.

Bạn bè và những người cùng trang lứa. Khi nhìn thấy bạn bè có công việc tốt, thu nhập cao, mua xe, mua nhà hay lập gia đình, nhiều người sẽ bắt đầu tự đặt câu hỏi: “Mình đang chậm hơn họ phải không?”

Gia đình và người thân. Không ít người trẻ từng nghe những câu như: “Con nhà người ta bằng tuổi đã làm quản lý rồi”, “Bạn của con đã cưới vợ rồi đấy!” hay “Bao giờ con mới ổn định?” Dù xuất phát từ sự quan tâm, những lời nói ấy đôi khi lại vô tình tạo thành áp lực rất lớn.

Ngoài ra còn có môi trường học tập và làm việc. Một nơi luôn đề cao thành tích, cạnh tranh gay gắt hoặc liên tục so sánh nhân viên với nhau sẽ khiến con người dễ đánh mất cảm giác hài lòng với chính mình.

Mạng xã hội cũng trở thành “chiếc gương méo”. Chúng ta thường chỉ nhìn thấy những khoảnh khắc đẹp nhất trong cuộc sống của người khác mà quên rằng phía sau mỗi thành công đó có thể là nhiều lần thất bại, áp lực và những điều họ không chia sẻ, “có ai lại đi khoe những điều tệ hại của bản thân mình”

Tâm lý cá nhân ảnh hưởng như thế nào?

Không phải ai cũng chịu ảnh hưởng của Peer Pressure giống nhau. Điều quyết định nhiều nhất chính là cách mỗi người nhìn nhận bản thân.

Những người có lòng tự trọng thấp hoặc quá tự ti thường dễ cho rằng bản thân mình kém cỏi. Chỉ cần thấy người khác đạt được điều gì đó, họ lập tức phủ nhận những gì bản thân đang có. Thói quen so sánh bản thân với người khác khiến con người rơi vào vòng lặp tiêu cực. Khi người khác có nhiều hơn, ta cảm thấy thua kém; khi người khác thành công hơn, ta nghĩ mình thất bại.

Sự ganh tị, nỗi sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO), hay việc luôn tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài cũng khiến áp lực ngày càng lớn. Dần dần, người trẻ vô thức không còn sống theo mục tiêu của mình mà lại bắt đầu chạy theo mục tiêu của người khác và ngầm tưởng cho nó là một tiêu chuẩn cần phải đạt được.

Những mối quan hệ độc hại và lời nói làm tổn thương

Không phải mọi mối quan hệ đều mang lại động lực.

Có những người bạn luôn khoe thành tích để khẳng định bản thân, luôn ngầm so sánh hoặc xem thường người khác. Có những môi trường chỉ đánh giá con người bằng tiền bạc, chức vụ hay địa vị.

Đôi khi, những lời nói tưởng chừng rất bình thường như:

“Bằng tuổi em, anh đã...”

“Sao người ta làm được mà con không làm được?”

“Nhìn bạn con mà học hỏi.”

...lại trở thành những vết cắt vô hình trong lòng người trẻ. Sự so sánh liên tục khiến họ mất dần niềm tin vào chính mình, sống trong cảm giác mình chưa bao giờ đủ giỏi, đủ nhanh hay đủ thành công.

Làm thế nào để vượt qua áp lực đồng lứa?

Điều đầu tiên cần hiểu là mỗi người sinh ra đều có một xuất phát điểm, hoàn cảnh và hành trình khác nhau. Đừng nên dùng cuộc đời của người khác để làm thước đo cho cuộc đời mình. Thay vì liên tục ngước nhìn thành công của người khác, hãy học cách nhìn lại hành trình của chính mình. Có một câu rất đáng để suy ngẫm: “Đừng cứ mãi ngước nhìn lên để thấy mình thua kém, cũng đừng mãi cúi đầu để quên mất mình đang tiến về phía trước”. “Đừng so sánh bản thân với người khác. Làm như vậy là bạn đang tự xúc phạm chính mình” (Bill Gates - Nhà sáng lập Microsoft).

Hãy tập trung vào việc mình có thể làm hôm nay thay vì những gì người khác đã đạt được. Mỗi ngày tiến bộ hơn chính mình của ngày hôm qua một chút cũng đã là một thành công đáng trân trọng. Bên cạnh đó, hãy hạn chế so sánh trên mạng xã hội, xây dựng những mối quan hệ tích cực, biết chọn lọc lời góp ý và học cách nói “không” với những sự kỳ vọng không thuộc về mình. Hãy nhớ rằng giá trị của một con người không được quyết định bởi mức lương, chức vụ hay việc họ thành công sớm hay muộn. Một cuộc sống bình yên, có mục tiêu và không ngừng phát triển cũng là một thành công rất đáng tự hào.