Trong suốt nhiều thập kỷ, dòng chảy di cư chủ lưu của xã hội luôn là trục dọc hướng tâm, hàng triệu người trẻ rời bỏ lũy tre làng, thị xã nhỏ để đổ dồn về các siêu đô thị như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh với khát vọng đổi đời. Thế nhưng, những năm gần đây đang chứng kiến một làn sóng dịch chuyển ngược chiều vô cùng mạnh mẽ: Người trẻ rời các thành phố lớn để trở về địa phương.
Không còn là những quyết định bộc phát mang tính trốn tránh áp lực hay những câu chuyện "nuôi cá và trồng thêm rau" đầy lãng mạn hóa trên mạng xã hội, đây thực chất là một cuộc tái cấu trúc tư duy sống, một chiến lược phát triển sự nghiệp bền vững có tính toán kỹ lưỡng của một bộ phận nhân lực trình độ cao.
Áp lực ở đô thị và sự thức tỉnh về chất lượng cuộc sống
Thành phố lớn từng là thỏi nam châm thu hút nhân tài nhờ lời hứa hẹn về mức thu nhập cao và cơ hội thăng tiến. Tuy nhiên, sự phát triển nóng đã kéo theo những hệ lụy trần trụi: Ô nhiễm không khí vượt ngưỡng, tắc đường kinh niên và đặc biệt là cuộc khủng hoảng giá nhà đất khiến giấc mơ sở hữu một tổ ấm của thế hệ trẻ trở nên vô vọng.
Khi phần lớn thu nhập phải chi trả cho tiền thuê nhà, chi phí dịch vụ đắt đỏ và các áp lực vô hình từ văn hóa hối hả, người trẻ nhận ra họ đang làm việc kiệt sức chỉ để duy trì một cuộc sống sinh tồn ở mức cơ bản nơi phố thị. Sự kiệt quệ về thể chất cộng hưởng với các tổn thương về tinh thần đã thúc đẩy họ định nghĩa lại khái niệm về sự thành công, dịch chuyển trọng tâm từ việc tích lũy vật chất thuần túy sang việc tối ưu hóa lợi ích sức khỏe tinh thần và sự an yên trong tâm hồn.
Sự phát triển của công nghệ và đa dạng cơ hội việc làm
Nếu như trước đây, việc rời bỏ thành phố đồng nghĩa với sự tụt hậu về mặt thông tin và cơ hội nghề nghiệp, thì sự bùng nổ của hạ tầng internet và mô hình làm việc từ xa đã xóa nhòa hoàn toàn ranh giới này. Công nghệ số đã "phẳng hóa" thị trường lao động, cho phép các kỹ sư phần mềm, nhà thiết kế đồ họa, chuyên viên marketing hay các nhà sáng tạo nội dung có thể ngồi tại một quán cà phê ở Đà Lạt, một vùng quê ven biển miền Trung hay ngay tại quê nhà mà vẫn vận hành các dự án quy mô toàn cầu. Sự linh hoạt về mặt không gian này giúp người trẻ cắt giảm được toàn bộ chi phí cơ hội tại các đô thị lớn nhưng vẫn giữ nguyên được hiệu suất và nguồn thu nhập cao.
Thay vì phải chôn chân 8 tiếng mỗi ngày trong các văn phòng máy lạnh ngột ngạt và đối mặt với khói bụi giờ cao điểm, họ chọn cách làm chủ thời gian, tối ưu hóa năng suất lao động trong một không gian sống rộng rãi, gần gũi với thiên nhiên tại các địa phương.
Lập nghiệp tại quê hương
Trở về địa phương với hành trang là tri thức hiện đại, kỹ năng quản trị bài bản và mạng lưới kết nối có được sau nhiều năm bươn chải ở thành phố lớn, người trẻ đang thổi một luồng sinh khí mới vào nền kinh tế vùng miền. Xu hướng này chứng kiến sự trỗi dậy của các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái bền vững hay việc số hóa và nâng tầm các sản phẩm đặc sản truyền thống lên sàn thương mại điện tử.
Đây không phải là một sự thụt lùi hay buông xuôi, mà là một hành trình tìm về nguồn cội để kiến tạo giá trị. Bằng cách khai phá những tiềm năng còn bỏ ngỏ của địa phương, người trẻ không chỉ tự tạo ra vị thế làm chủ cho chính mình mà còn góp phần giải quyết bài toán việc làm, thay đổi diện mạo xã hội và thúc đẩy sự phát triển cân bằng giữa nông thôn và thành thị.
Hạn chế
Nhiều người trẻ đã phải nếm trái đắng, thậm chí vỡ mộng và buộc phải quay trở lại thành phố do không chịu nổi sự thiếu thốn về hạ tầng dịch vụ, y tế, giải trí cao cấp hoặc gặp khó khăn trong việc hòa nhập với văn hóa làng xã.
Khác với không gian ẩn danh, tôn trọng quyền riêng tư của thành thị, môi trường địa phương thường đi kèm với mạng lưới quan hệ họ hàng, chòm xóm chặt chẽ, nơi mà quyết định "bỏ phố" của một người cử nhân, kỹ sư thường bị hoài nghi, phán xét là sự thất bại hay thất thế ngoài đời thực.
Thêm vào đó, việc thiếu hụt nguồn vốn dài hạn, thị trường tiêu thụ nhỏ hẹp và sự thiếu thốn về chuỗi cung ứng tại địa phương có thể nhanh chóng bóp nghẹt các dự án khởi nghiệp non trẻ nếu người trẻ chỉ mang theo một cái đầu đầy mộng mơ mà thiếu đi năng lực quản trị tài chính thực tế và sự chuẩn bị bản lĩnh vững vàng.
