Việc lựa chọn ngành học khi đi du học luôn là một bài toán chiến lược đòi hỏi người học phải cân bằng giữa sở thích cá nhân, năng lực tài chính và đặc biệt là xu hướng dịch chuyển của thị trường lao động toàn cầu. Sự phân hóa về chính sách thị thực, tốc độ phát triển kinh tế, cấu trúc ngành nghề giữa các quốc gia phát triển và Việt Nam đòi hỏi người học phải có một tầm nhìn dài hạn ngay từ trước khi nộp hồ sơ nhập học, bởi một ngành nghề thời thượng ở nước ngoài chưa chắc đã có đất diễn khi mang về nước và ngược lại.
Đối với những du học sinh đặt mục tiêu tối thượng là ở lại nước bản xứ sau khi tốt nghiệp, lựa chọn hàng đầu dành cho bạn là các ngành nghề thiếu hụt nhân lực do chính phủ các nước công bố hàng năm. Tại Úc, báo cáo từ cơ quan Việc làm và Kỹ năng Úc chỉ ra rằng quốc gia này đang trải qua giai đoạn khủng hoảng nhân lực trầm trọng trong các lĩnh vực y tế, công nghệ và kỹ thuật. Sinh viên tốt nghiệp ngành điều dưỡng, kỹ sư phần mềm hay kỹ sư dân dụng luôn nằm trong nhóm được ưu tiên xét duyệt thị thực tay nghề nhờ vào hệ thống điểm di trú ưu ái và tốc độ xử lý hồ sơ nhanh chóng.
Tương tự, Canada cũng đang vận hành cơ chế chọn lọc hồ sơ Express Entry dựa trên ngành nghề, trong đó nhóm ngành STEM và y tế luôn chiếm vị trí độc tôn. Việc sở hữu một tấm bằng thuộc các khối ngành này không chỉ giúp du học sinh dễ dàng tìm kiếm việc làm mà còn là tấm vé bảo đảm cho lộ trình định cư lâu dài. Tại Mỹ và Anh, dù các chính sách thị thực lao động liên tục bị thắt chặt và nâng cao mức lương tối thiểu để bảo lãnh, nhóm ngành công nghệ máy tính, Trí tuệ nhân tạo (AI) và an ninh mạng vẫn giữ vững phong độ nhờ vào các đặc quyền như chương trình gia hạn thời gian thực tập không bắt buộc (STEM OPT) lên đến ba năm của Mỹ.
Ngược lại, đối với những du học sinh lựa chọn trở về Việt Nam sau khi hoàn thành chương trình học, thị trường nội địa lại mở ra những cơ hội hoàn toàn khác biệt, làn sóng chuyển đổi số và dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra những “cơn khát” nhân lực chất lượng cao chưa từng có. Một trong những điểm sáng lớn nhất hiện nay là ngành công nghệ bán dẫn và thiết kế vi mạch. Việt Nam đang trở thành điểm đến chiến lược của các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, nhưng nguồn cung nhân lực trong nước lại thiếu hụt nghiêm trọng, ước tính thiếu từ 80% đến 90% kỹ sư có trình độ chuyên môn đạt chuẩn quốc tế. Du học sinh được đào tạo bài bản từ các cường quốc công nghệ về nước sẽ nắm giữ lợi thế tuyệt đối và dễ dàng nhận được mức đãi ngộ đột phá.
Bên cạnh đó, lĩnh vực an ninh mạng và phân tích dữ liệu lớn cũng là mảnh đất màu mỡ khi các doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt bằng công nghệ. Nhu cầu tuyển dụng không còn hướng vào những lập trình viên phổ thông, mà tập trung săn đón các chuyên gia có tư duy quản trị hệ thống, khả năng bảo mật dữ liệu và đọc hiểu hành vi người tiêu dùng thông qua số liệu thực tế.
Sự khác biệt rõ nét nhất giữa hai định hướng này nằm ở nhóm ngành kinh tế và dịch vụ. Nếu như một du học sinh học ngành marketing truyền thống hoặc quản trị kinh doanh chung chung sẽ phải đối mặt với tỷ lệ chọi khốc liệt và rào cản thị thực rất lớn tại Úc hay Mỹ do các ngành này không thuộc diện thiếu hụt ưu tiên, thì khi trở về Việt Nam, họ lại trở thành “đối tượng săn đón” của các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp nội địa lớn. Thị trường Việt Nam với quy mô dân số trẻ và tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử vượt bậc luôn đòi hỏi một số lượng lớn nhân sự trung và cao cấp có khả năng giao tiếp quốc tế, tư duy thích ứng nhanh và hiểu biết sâu sắc về các công cụ tiếp thị hiện đại. Khảo sát nhu cầu tuyển dụng tại các trung tâm kinh tế lớn như Thành phố Hồ Chí Minh luôn ghi nhận nhóm ngành kinh doanh, bán hàng và tiếp thị đứng đầu về số lượng vị trí trống. Do đó, việc xác định rõ tọa độ sự nghiệp tương lai là ở lại hay về nước sẽ quyết định xem bạn nên đầu tư vào những ngành kỹ thuật chuyên sâu mang tính toàn cầu hay những ngành quản trị linh hoạt có tính ứng dụng cao tại thị trường bản địa.
Không có một ngành học nào là hoàn hảo cho mọi mục tiêu, mà chỉ có ngành học phù hợp nhất với chiến lược định cư hoặc lập nghiệp của từng cá nhân. Nếu muốn định cư tại các nước phát triển, du học sinh bắt buộc phải đi theo con đường đầu tư nhiều công sức vào các ngành thuộc khối y tế, điều dưỡng hoặc kỹ thuật công nghệ chuyên sâu theo đúng danh mục ưu tiên của chính phủ nước sở tại. Còn nếu xác định trở về đóng góp và thăng tiến tại Việt Nam, những ngành học đón đầu làn sóng đầu tư FDI như công nghệ bán dẫn hoặc các ngành chuyển dịch số như phân tích dữ liệu marketing và quản lý chuỗi cung ứng sẽ là bệ phóng vững chắc nhất để biến tấm bằng du học thành lợi thế cạnh tranh vượt trội trên thị trường lao động.
