Sự dịch chuyển của nền kinh tế Mỹ đang mở ra cơ hội bình đẳng cho những người lao động không sở hữu bằng đại học, nhờ vào tư duy tuyển dụng thực tế đặt hiệu suất công việc lên trên các chứng chỉ học thuật.
Tại Mỹ, tấm bằng đại học bốn năm truyền thống không còn là con đường độc đạo dẫn đến sự thịnh vượng tài chính và sự ổn định nghề nghiệp. Báo cáo phân tích thị trường lao động mới nhất từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) khẳng định rằng có hàng loạt ngành nghề thuộc khối kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ thương mại không hề đòi hỏi bằng cử nhân nhưng vẫn mang lại mức thu nhập trung vị vượt trội, thậm chí chạm mốc hàng tỷ đồng mỗi năm.
Đối với người nhập cư mới sang Mỹ, rào cản lớn nhất không phải là việc thiếu một tấm bằng đại học, mà là việc thiếu định hướng nghề nghiệp rõ ràng, năng lực ngoại ngữ giao tiếp cơ bản và sự kiên trì trong việc tích lũy các chứng chỉ nghề chuyên dụng phù hợp với quy định của từng tiểu bang.
Khối ngành kỹ thuật và thương mại dịch vụ
Nhóm ngành đầu tiên mang lại mức thu nhập cạnh tranh cao mà người không có bằng đại học nên hướng tới chính là các nghề kỹ thuật tay nghề cao.
Thợ điện và thợ ống nước luôn nằm trong danh mục những nghề khát nhân lực trầm trọng tại Mỹ do tốc độ già hóa của lực lượng lao động hiện tại. Công việc này đòi hỏi thời gian học việc có lương ngắn hạn từ một đến hai năm hoặc các chứng chỉ nghề sau phổ thông chứ không cần dành bốn năm trên giảng đường. Thu nhập trung bình của một thợ điện đạt khoảng 55.000 USD đến 80.000 USD/năm, trong khi những thợ sửa chữa chuyên sâu như thợ sửa thang máy có thể nhận mức lương trung vị từ 90.000 USD đến dưới 100.000 USD/năm nhờ tính chất công việc đòi hỏi độ chính xác cao và các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt.
Bên cạnh đó, nghề lái xe tải đường dài được coi là một huyết mạch kinh tế của nước Mỹ và là lựa chọn phổ biến của nhiều người nhập cư mới nhờ khả năng tạo thu nhập lớn một cách nhanh chóng. Việc vận chuyển hàng hóa xuyên bang bằng xe container hạng nặng không đòi hỏi bằng cấp học thuật mà yêu cầu người lao động phải thi lấy bằng lái xe thương mại và có thể trạng sức khỏe tốt. Dù năm đầu tiên làm việc thường khá vất vả để tích lũy kinh nghiệm, mức lương của một tài xế xe tải đường dài có thể dễ dàng dao động từ 43.000 USD đến hơn 70.000 USD/năm, và khi trở thành người vận hành sở hữu xe riêng, thu nhập hoàn toàn có thể chạm ngưỡng sáu chữ số.
Khối ngành chăm sóc sức khỏe hỗ trợ
Nghề chuyên viên vệ sinh răng miệng là một ví dụ điển hình khi liên tục lọt vào danh sách những công việc không cần bằng đại học tốt nhất tại Mỹ. Để hành nghề, bạn chỉ cần hoàn thành chương trình đào tạo cao đẳng hai năm tại các trường cộng đồng và vượt qua kỳ thi cấp phép của tiểu bang. Đổi lại, công việc làm sạch răng, chụp X-quang và tư vấn sức khỏe răng miệng này mang lại mức lương trung vị cực kỳ hấp dẫn, đạt khoảng 94.300 USD/năm.
Một vị trí khác cũng đang ghi nhận nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh (khoảng 22% cho đến năm 2034) là trợ lý vật lý trị liệu. Giống như vệ sinh răng miệng, công việc này chỉ yêu cầu bằng cao đẳng hệ hai năm để hỗ trợ các bác sĩ trong việc hướng dẫn bệnh nhân thực hiện các bài tập phục hồi chức năng sau chấn thương hoặc phẫu thuật. Thu nhập trung vị hàng năm của một trợ lý vật lý trị liệu đạt mức 65.500 USD. Đây là những lựa chọn công việc vô cùng nhân văn, môi trường làm việc sạch sẽ tại các phòng khám, bệnh viện và có tính kết nối cao với con người mà không chịu áp lực nặng nề về mặt thời gian hay thể lực như lao động chân tay thuần túy.
Hệ sinh thái nghề nghiệp truyền thống của người Việt
Đối với những người mới sang Mỹ định cư, có rào cản lớn về ngôn ngữ và chưa kịp trang bị các bằng cao đẳng của Mỹ, việc dấn thân vào hệ sinh thái dịch vụ của cộng đồng người Việt là lộ trình thực tế nhất để nhanh chóng ổn định cuộc sống.
Nghề làm móng (nail) từ lâu đã trở thành một thương hiệu gắn liền với người Việt tại các bang lớn như California hay Texas. Thời gian học nghề ngắn, chi phí thi chứng chỉ hành nghề của tiểu bang thấp và nhu cầu làm đẹp liên tục của người bản xứ giúp người lao động dễ dàng tìm kiếm việc làm. Thu nhập của thợ nail phụ thuộc lớn vào tay nghề và lượng tiền tip của khách hàng, nhưng hoàn toàn có thể giúp một gia đình mới định cư chi trả các khoản sinh hoạt phí đắt đỏ tại Mỹ.
Bên cạnh nghề nail, các công việc dịch vụ gia đình như bảo mẫu hoặc phụ bếp, đứng bếp tại các nhà hàng Việt Nam và châu Á cũng là những lựa chọn không thể bỏ qua. Đây là những vị trí dễ tiếp cận, không đòi hỏi khắt khe về trình độ tiếng Anh ban đầu và cho phép người lao động có thời gian tích lũy vốn liếng, làm quen với nhịp sống và luật pháp nước sở tại. Thực tế chứng minh, rất nhiều người Việt đã bắt đầu từ những công việc phổ thông này, sau một thời gian có vốn tiếng Anh vững chắc và hiểu rõ thị trường, họ đã chủ động đi học thêm các chứng chỉ ngắn hạn về thông dịch viên, làm tóc hoặc tự mở cơ sở kinh doanh độc lập.
Lộ trình thích ứng: Giấy tờ hợp pháp và tư duy rèn luyện ngắn hạn
Chìa khóa vàng để thành công tại Mỹ mà không có bằng đại học không nằm ở việc chọn nghề nào dễ nhất, mà nằm ở việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý và chuẩn bị tư duy học tập không ngừng.
Bất kể công việc nào, từ thợ nail, thợ điện cho đến tài xế xe tải, luật pháp Mỹ đều quy định rõ ràng về việc người lao động phải có giấy phép làm việc hợp pháp, số An sinh Xã hội (SSN) và các chứng chỉ hành nghề do cơ quan tiểu bang cấp.
