Sau khi hoàn thành chặng đường du học đầy gian nan và tốn kém tại Hoa Kỳ, mỗi du học sinh Việt Nam đều phải đứng trước một ngã ba đường mang tính bước ngoặt của cuộc đời: Ở lại Mỹ, dấn thân vào thị trường lao động khốc liệt bậc nhất thế giới, hay gói ghém hành lý trở về Việt Nam để tìm kiếm cơ hội trên mảnh đất quê hương.
Mỗi sự lựa chọn đều đi kèm với những đặc quyền vô giá, song cũng đòi hỏi những cái giá đánh đổi cực kỳ sòng phẳng mà không có bất kỳ một mẫu số chung nào cho tất cả mọi người.
Lựa chọn ở lại Mỹ làm việc trước hết là lời khẳng định cho khát vọng chinh phục những đỉnh cao chuyên môn và thụ hưởng một môi trường làm việc chuẩn mực toàn cầu. Việc được cọ xát tại các tập đoàn đa quốc gia trong danh sách Fortune 500, sở hữu mức thu nhập bằng USD và vận hành trong một nền văn hóa công sở minh bạch, đề cao năng lực cá nhân là những lợi thế không thể chối cãi.
Quyết định này hoàn toàn thực tế nếu sinh viên đi theo lộ trình Thị thực Tốt nghiệp Tạm thời OPT. Đối với các ngành học thông thường, sinh viên có 1 năm làm việc hợp pháp, riêng với khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học), thời gian này được kéo dài lên đến 3 năm. Khoảng thời gian này là cơ hội vàng để người học tích lũy kinh nghiệm thực chiến đỉnh cao, nâng cấp tư duy quản trị và tích lũy một nguồn vốn ngoại tệ đáng kể để chuẩn bị cho các bước đi dài hạn về sau.
Tuy nhiên, hào quang viễn xứ tại Mỹ chưa bao giờ là một con đường bằng phẳng đối với lao động quốc tế do "bức tường rào pháp lý" và chính sách di trú ngày càng khắt khe. Để chuyển dịch từ visa sinh viên sang trạng thái lao động dài hạn, du học sinh bắt buộc phải được doanh nghiệp bảo lãnh nộp đơn xin thị thực H-1B. Rào cản lớn nhất ở đây là việc sở hữu năng lực xuất sắc hay tấm bằng từ các trường đại học danh tiếng không hề đảm bảo bạn có được visa, bởi chính phủ Mỹ áp dụng hệ thống quay xổ số may rủi với tỷ lệ chọi vô cùng khốc liệt, khiến cơ hội ở lại lâu dài sau thời gian OPT luôn duy trì ở mức dưới 20%. Sự bấp bênh về mặt giấy tờ pháp lý này vô tình biến cuộc sống của nhiều bạn trẻ tại Mỹ thành một chuỗi ngày căng thẳng, áp lực khi luôn phải đối diện với nguy cơ phải rời khỏi nước Mỹ trong vòng 60 ngày nếu không may bị sa thải hoặc không trúng tuyển trong kỳ quay số visa.
Ngược lại, quyết định trở về Việt Nam ngay sau khi tốt nghiệp đang ngày càng trở thành một xu hướng chủ động của nhiều du học sinh tinh hoa, nhờ vào tốc độ tăng trưởng kinh tế năng động và làn sóng đầu tư mạnh mẽ của các tập đoàn đa quốc gia tại quê nhà.
Thị trường Việt Nam hiện nay đang khát khao nguồn nhân lực chất lượng cao, có tư duy toàn cầu và khả năng ngoại ngữ lưu loát để đảm nhận các vị trí quản lý chiến lược. Nhiều du học sinh trở về đã nhanh chóng bứt phá, khẳng định vị thế và đạt được những bước tiến sự nghiệp thần tốc mà nếu ở lại Mỹ, họ có thể mất hàng thập kỷ mới vượt qua được định kiến dành cho lao động nhập cư. Trở về quê hương cũng đồng nghĩa với việc người trẻ được sống gần gũi với gia đình, có được mạng lưới nâng đỡ xã hội vững chắc và không phải chịu đựng cảm giác cô độc, lạc lõng của một công dân hạng hai nơi xứ người.
Mặc dù vậy, hành trình trở về thị trường nội địa cũng dội không ít gáo nước lạnh vào kỳ vọng của các cử nhân từ Mỹ, đặc biệt là sự vênh lệch về văn hóa quản trị và tỷ suất sinh lời tài chính. Sau nhiều năm quen với môi trường làm việc độc lập, thẳng thắn và tôn trọng quyền cá nhân tại Mỹ, nhiều du học sinh rơi vào trạng thái sốc văn hóa ngược khi phải thích nghi với môi trường công sở Việt Nam vốn đôi khi còn nặng tính thứ bậc, các mối quan hệ ngoại giao phức tạp bên lề và quy trình vận hành chưa tối ưu.
Thêm vào đó, mức lương khởi điểm dao động từ 15 đến 25 triệu đồng/tháng tại các đô thị lớn rõ ràng là một con số quá khiêm tốn so với khoản đầu tư tiền tỷ mà gia đình đã bỏ ra cho 4 năm du học, tạo nên một áp lực tâm lý vô hình đè nặng lên vai các bạn trẻ trong việc chứng minh giá trị bản thân.
