Bức tranh kinh tế vĩ mô và áp lực lên phân khúc xa xỉ phẩm tại Việt Nam
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu và nội địa năm 2025 đến giữa năm 2026 tiếp tục đối mặt với nhiều cơn gió ngược từ lạm phát và sự đứt gãy chuỗi cung ứng, tâm lý thắt chặt chi tiêu đã lan rộng đến tầng lớp trung lưu và thượng lưu tại Việt Nam.
Trái ngược với thời kỳ bùng nổ mua sắm trả thù sau đại dịch, dòng tiền hiện tại đang được nắn chỉnh theo hướng phòng thủ, ưu tiên các tài sản có tính thanh khoản cao và khả năng bảo toàn vốn vững chắc. Hệ quả tất yếu là tổng cầu đối với các mặt hàng xa xỉ không thiết yếu, trong đó có trang sức kim cương, đã sụt giảm đáng kể.
Tuy nhiên, sự biến động này không diễn ra đồng đều trên mọi phân khúc. Việc thắt chặt hầu bao khiến người tiêu dùng trở nên khắt khe hơn trong việc định giá trị thực của từng viên kim cương, tạo ra một sự phân hóa gay gắt giữa khái niệm trang sức mang tính thời trang và tài sản mang tính tích lũy đầu tư dài hạn.
Cuộc khủng hoảng định giá của kim cương nhân tạo và sự bão hòa nguồn cung
Điểm nhấn đáng chú ý nhất gây ra sự xáo trộn lớn trên thị trường Việt Nam chính là sự lao dốc không phanh của phân khúc kim cương nhân tạo. Từng được kỳ vọng là một cuộc cách mạng thay đổi ngành kim hoàn khi xuất hiện ồ ạt với mức giá chỉ bằng một phần ba so với kim cương tự nhiên, kim cương nuôi cấy hiện đang rơi vào vòng xoáy mất giá nghiêm trọng.
Các số liệu phân tích thị trường toàn cầu cũng như ghi nhận tại các chuỗi bán lẻ nội địa cho thấy, giá trị của kim cương nhân tạo đã bốc hơi từ 35% đến 50% chỉ trong vòng mười hai tháng qua. Thậm chí, theo đánh giá từ các chuyên gia thuộc Diamond Standard, mức sụt giảm này có thể tiếp tục nới rộng lên ngưỡng 80% trong tương lai gần khi hiệu ứng truyền thông ban đầu đã hoàn toàn tan biến.
Nguyên nhân cốt lõi của sự sụp đổ giá trị này xuất phát từ bản chất công nghiệp của sản phẩm. Khi các nhà máy tại Trung Quốc và Ấn Độ tối ưu hóa được công nghệ HPHT và CVD, việc sản xuất kim cương nhân tạo không còn bị giới hạn về rào cản kỹ thuật, dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn cung khổng lồ. Từ việc chiếm mức thị phần gần như bằng không vào năm 2015, kim cương nhân tạo đã bành trướng và chiếm khoảng 20% tổng thị trường kim cương tính đến đầu năm 2024. Tại Việt Nam, sự bão hòa này khiến người tiêu dùng bắt đầu nhận ra rằng kim cương nhân tạo không có giá trị bán lại hay tích lũy tài sản. Trang sức kim cương nhân tạo dần bị hạ cấp xuống phân khúc trang sức thời trang thông thường, bởi theo quy luật kinh tế học cơ bản, những món đồ có thể được sản xuất hàng loạt với số lượng vô hạn thì không thể duy trì được giá trị khan hiếm.
Phản ứng trước thực trạng này, hàng loạt các cửa hàng kim hoàn lớn tại Việt Nam đã đồng loạt thay đổi chiến lược, họ ngừng việc tích trữ kim cương nhân tạo trong kho hàng tồn và chuyển sang hình thức chỉ nhập về khi có khách hàng đặt cọc trước, nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro tồn kho mất giá.
Sự điều chỉnh và tính kháng cự của kim cương tự nhiên
Mặc dù giữ vị thế là tài sản khan hiếm, kim cương tự nhiên cũng không hoàn toàn miễn nhiễm trước những rung lắc của thị trường.
Theo ghi nhận thực tế, giá kim cương thô tự nhiên ở phân khúc tầm trung và kích thước nhỏ đã trải qua một đợt điều chỉnh giảm khoảng 15% giá trị. Một số dự báo từ các chuyên gia quốc tế thậm chí còn nhận định mức giá chung có thể tiếp tục giảm thêm từ 15% đến 20% trong những tháng tới đối với các dòng sản phẩm đại trà. Sự sụt giảm này phần lớn đến từ việc các tập đoàn khai thác lớn xả hàng tồn kho và sự sụt giảm nhu cầu mua sắm trang sức cưới tại các thị trường trọng điểm như Mỹ hay Trung Quốc.
Tuy nhiên, bức tranh của kim cương tự nhiên lại ánh lên điểm sáng rực rỡ ở phân khúc cao cấp và cực kỳ cao cấp, nơi giá trị tài sản được khẳng định mạnh mẽ nhất. Báo cáo định kỳ từ các sàn giao dịch đá quý và các thương hiệu hàng đầu như Jemmia dự báo một kịch bản hoàn toàn khác biệt cho nhóm kim cương có kích thước lớn. Cụ thể, kim cương tự nhiên có trọng lượng từ 2.0 carat trở lên được dự báo sẽ duy trì mức tăng trưởng dương đặn từ 5% đến 8% mỗi năm. Sự tăng giá này được thúc đẩy trực tiếp bởi thực trạng cạn kiệt của các mỏ khai thác lớn trên toàn cầu.
Bên cạnh đó, những viên kim cương thuộc nhóm nước D, sở hữu độ tinh khiết đạt chuẩn IF hoặc VVS1, vẫn giữ vững ngôi vương về tính thanh khoản. Ngay cả trong bối cảnh suy thoái kinh tế rình rập, phân khúc hoàn mỹ này không chỉ bình ổn mà còn có xu hướng tăng nhẹ, tiếp tục đóng vai trò là hầm trú ẩn tài sản an toàn, được giới tinh hoa và các nhà đầu tư ưu tiên lựa chọn để chống lại lạm phát và sự mất giá của tiền tệ.
Dự báo và lời khuyên dành cho thị trường trong giai đoạn mới
Nhìn về giai đoạn 2026 đến 2028, thị trường kim cương Việt Nam chắc chắn sẽ chứng kiến một cuộc thanh lọc và phân tách ranh giới rõ rệt. Kim cương nhân tạo sẽ tiếp tục định hình lại vị trí của mình, trở thành sự lựa chọn phổ biến cho các dòng trang sức thời trang mang tính ứng dụng hàng ngày, phục vụ nhóm khách hàng trẻ tuổi với ngân sách hạn chế nhưng yêu thích vẻ đẹp lấp lánh. Giá trị của chúng sẽ tiếp tục tiệm cận với chi phí sản xuất công nghiệp thuần túy.
Ở chiều ngược lại, kim cương tự nhiên sẽ ngày càng củng cố vị thế độc tôn của một món đồ xa xỉ đích thực. Sự minh bạch về nguồn gốc và các chứng nhận chất lượng quốc tế từ Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) sẽ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc không thể thỏa hiệp trong mọi giao dịch.
Đối với các nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam, sự biến động hiện tại của thị trường vừa là thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội cơ cấu lại danh mục tài sản. Việc chạy theo các viên kim cương nhân tạo giá rẻ hoặc kim cương tự nhiên kích thước quá nhỏ sẽ không mang lại hiệu quả về mặt tài chính. Thay vào đó, chiến lược khôn ngoan nhất trong bối cảnh vĩ mô đầy rủi ro là tập trung nguồn lực vào những viên kim cương tự nhiên có kích thước lớn, màu sắc hoàn hảo và độ tinh khiết cao.
